Spadek to nie tylko aktywa – nierzadko w grę wchodzą również długi spadkowe. To właśnie one często budzą największy niepokój i wątpliwości co do tego, czy i jak przyjąć spadek. W takich sytuacjach kluczowe jest szybkie i świadome działanie, które pozwoli uniknąć niepotrzebnego ryzyka i odzyskać poczucie kontroli nad sytuacją.
Co zalicza się do długów spadkowych?
Długi spadkowe to przede wszystkim zobowiązania obciążające zmarłego, które przeszły na jego spadkobierców. Najprostszym przykładem długów spadkowych są kredyty i pożyczki zaciągnięte przez zmarłego czy zaległe opłaty np. za czynsz najmu, prąd, gaz. Do długów spadkowych powstałych na skutek śmierci spadkodawcy zalicza się zaś koszty postępowania spadkowego czy koszty pogrzebu odpowiadające miejscowym zwyczajom. Do długów spadkowych zaliczyć należy również obowiązek zaspokojenia roszczenia o zachowek.
SPRAWDŹ: Co to jest zachowek?
💡Jeśli przy okazji tematyki dziedziczenia długów w sposób szczególny interesuje Cię kwestia dziedziczenia długów alimentacyjnych, zajrzyj TU.
Kto odpowiada za długi spadkowe?
Zasada jest prosta – za długi spadkowe odpowiada ten, kto spadek przyjął. Wciąż nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że sytuacja nie wygląda tak, iż brak jakichkolwiek działań oznacza rezygnację ze spadku i zamknięcie sprawy. W aktualnym stanie prawnym „domyślny” sposób przyjęcia spadku to przyjęcie go z dobrodziejstwem inwentarza. Mówiąc inaczej – jeśli nie podejmiesz żadnych działań i upłynie ustawowy termin na podjęcie decyzji w sprawie spadku, nastąpi jego automatyczne przyjęcie „z dobrodziejstwem inwentarza”. W ramach wyjaśnienia wskażę, że takie przyjęcie spadku przekłada się na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jednakże mechanizm ten został szerzej omówiony w osobnym wpisie, gdzie przeczytasz więcej o sposobach przyjęcia spadku.
SPRAWDŹ: Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Odpowiedzialność za długi spadkowe przed i po dziale spadku
Do momentu przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe wyłącznie majątkiem należącym do spadku, jak stanowi art. 1034 Kodeksu cywilnego. Dopiero po przyjęciu spadku jego odpowiedzialność rozszerza się – wtedy odpowiada za te długi całym swoim majątkiem. Świadomość tej różnicy jest kluczowa, bo jak wiadomo brak reakcji w określonym terminie oznacza automatyczne przyjęcie spadku.
Do czasu dokonania działu spadku wszyscy spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania związane ze spadkiem. Oznacza to, że wierzyciel może według własnego uznania wybrać jednego dłużnika, od którego będzie egzekwował dług. Jeśli ten dłużnik spłaci cały dług, ma prawo domagać się od pozostałych zwrotu odpowiedniej części, proporcjonalnie do ich udziałów w spadku. Natomiast po dokonaniu działu spadku każdy spadkobierca odpowiada już tylko za część długu odpowiadającą jego udziałowi.
SPRAWDŹ: Dział spadku – jak przeprowadzić?
Warto też zaznaczyć, że odpowiedzialność za długi spadkowe nie dotyczy wyłącznie spadkobierców. Do chwili działu spadku solidarnie z nimi odpowiadają również osoby, na których rzecz spadkodawca ustanowił zapisy windykacyjne. Po dokonaniu działu zarówno spadkobiercy, jak i te osoby ponoszą odpowiedzialność za długi w proporcji do wartości korzyści, jakie otrzymali. Osoba, na rzecz której dokonano zapisu windykacyjnego, odpowiada jednak tylko do wysokości wartości otrzymanego przedmiotu według jego stanu i ceny z dnia otwarcia spadku.
Jak uniknąć długów spadkowych?
Tak, to prawda – przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza stanowi pewne zabezpieczenie przed długami spadkowymi. Jednak jedyną skuteczną metodą aby definitywnie odciąć się od odpowiedzialności za długi spadkowe jest odrzucenie spadku. Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Należy przez to rozumieć dzień, w którym spadkobierca dowiedział się, że dziedziczy po danej osobie na podstawie ustawy albo testamentu. Jeśli testamentu brak, należy wiązać to z chwilą powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy. A co, gdy spadkobierca ustawowy dochodzi do dziedziczenia w dalszej kolejności, w wyniku odrzucenia spadku przez bliższego krewnego? Wówczas termin ten biegnie od chwili dowiedzenia się o tym odrzuceniu.
W tym miejscu należy przypomnieć o konieczności odrzuceniu zadłużonego spadku w imieniu małoletnich dzieci. Rodzice nie zawsze zdają sobie sprawę, że odrzucając spadek przypadający im z mocy ustawy, „kolejka dziedziczenia” przeskakuje do ich zstępnych – dzieci, wnuków itd. .
SPRAWDŹ: Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego
SPRAWDŹ RÓWNIEŻ: Dziedziczenie ustawowe – kto po kim dziedziczy?
Sposobem na uniknięcie długów spadkowych jest również zrzeczenie się dziedziczenia, jednakże czynność ta może być dokonana jedynie za życia spadkodawcy.
Przedawnienie długów spadkowych
Jeśli po śmierci bliskiej osoby zgłaszają się wierzyciele domagający się spłaty jej długów, pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie, czy te zobowiązania nie uległy już przedawnieniu. Innymi słowy – należy ustalić, czy wierzyciel wciąż ma prawo żądać zapłaty. Dzięki temu można uniknąć niepotrzebnych kosztów i stresu związanego z regulowaniem długów, które zgodnie z prawem nie muszą być już spłacane.
W tym czasie trzeba jednak zachować szczególną ostrożność i nie przekazywać wierzycielowi żadnych pieniędzy, nawet symbolicznej kwoty. Każda wpłata może zostać potraktowana jako tzw. uznanie długu, czyli przyznanie, że dług faktycznie istnieje i jest zasadny. Jeśli do tego dojdzie, nie będzie już można powołać się na jego przedawnienie.
Przedawnienie oznacza, że od momentu, gdy wierzyciel mógł zażądać zapłaty (czyli od chwili, gdy dług stał się wymagalny), minął określony przez prawo czas. Jeśli ten czas upłynął, spadkobierca może zwolnić się z odpowiedzialności za ten dług, zgłaszając tzw. zarzut przedawnienia. W takiej sytuacji wierzyciel nie ma już możliwości skutecznego dochodzenia zapłaty w sądzie – sąd będzie musiał oddalić jego pozew.
Zasadniczo termin przedawnienia wynosi 6 lat. W przypadku długów, które powstają regularnie (np. czynsz, odsetki, rachunki), albo długów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, okres ten jest krótszy i wynosi 3 lata. Warto też wiedzieć, że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że sam termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata – wtedy liczy się dokładna data, a nie koniec roku.
Potrzebujesz pomocy w sprawie spadkowej? Skontaktuj się z moją Kancelarią Adwokacką w Łomży lub umów konsultację sprawy spadkowej online!